Ból kolan przy schodzeniu ze schodów, sztywność po wstaniu z łóżka, chrupanie przy przysiadzie – to dolegliwości, które zna wiele osób po czterdziestce, ale coraz częściej także młodsi, aktywni fizycznie. Na półkach czekają dziesiątki suplementów „na stawy”, a reklamy obiecują „swobodny ruch bez bólu”. W tym poradniku zestawiamy, co według wytycznych i badań pomaga najbardziej, co wiadomo o kolagenie na stawy, glukozaminie i ziołach – oraz na co uważać, zanim sięgniesz po kapsułki.
Szukasz konkretnego preparatu? Skład i ograniczenia suplementu ProFlexen omawiamy w sekcji ProFlexen pod lupą.
Skąd się bierze ból stawów
Najczęstszą przyczyną przewlekłego bólu stawów u dorosłych jest choroba zwyrodnieniowa – stopniowe zmiany w chrząstce stawowej i okolicznych tkankach, najczęściej w kolanach, biodrach, kręgosłupie i stawach rąk. Sprzyjają jej wiek, nadwaga, wcześniejsze urazy, przeciążenia w pracy lub sporcie oraz słabe mięśnie wokół stawu.
Ból stawów mogą jednak powodować także przeciążenia i urazy (np. łąkotki, więzadeł), zapalenia ścięgien czy kaletek, a także choroby zapalne – reumatoidalne zapalenie stawów, dna moczanowa czy łuszczycowe zapalenie stawów. Te ostatnie wymagają zupełnie innego leczenia niż zwyrodnienie, dlatego ważna jest diagnoza.
Kiedy iść do lekarza
Co pomaga najbardziej: ruch i masa ciała
Brytyjski Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Klinicznej (NICE) w wytycznych dotyczących choroby zwyrodnieniowej stawów wskazuje jasno: podstawą leczenia są ćwiczenia terapeutyczne i – u osób z nadwagą – kontrola masy ciała, uzupełnione rzetelną informacją i wsparciem.
Ćwiczenia
Wytyczne zalecają ćwiczenia dobrane do potrzeb – np. wzmacnianie mięśni wokół stawu i ogólną aktywność aerobową. Warto wiedzieć, że na początku ból może się nieco nasilić. Regularne, konsekwentne ćwiczenia z czasem zmniejszają ból i poprawiają sprawność, a im dłużej się ich trzyma, tym większe korzyści. Najlepiej zacząć pod okiem fizjoterapeuty.
Masa ciała
Każdy kilogram mniej odciąża kolana i biodra. Według NICE każda redukcja masy ciała przynosi korzyść, ale utrata 10% masy ciała daje zwykle lepsze efekty niż 5%.
Leki
Jeśli leki są potrzebne, wytyczne zalecają stosować je jako uzupełnienie ćwiczeń, w najmniejszej skutecznej dawce i przez jak najkrótszy czas. Przy chorobie zwyrodnieniowej kolan w pierwszej kolejności zalecane są niesteroidowe leki przeciwzapalne stosowane miejscowo (żele, maści). O lekach doustnych zdecyduj z lekarzem, bo mają działania niepożądane.
Suplementy na stawy: co mówią badania
Suplementy diety są w świetle prawa żywnością, a nie lekami. Nie leczą choroby zwyrodnieniowej i nie odbudowują chrząstki. Hasła typu „gwarantuje swobodną pracę stawów” czy „zapobiega porannej sztywności” to marketing, a nie zatwierdzone oświadczenia zdrowotne.
Kolagen typu II (UC-II)
Niezdenaturowany kolagen typu II to coś innego niż hydrolizowany kolagen „do picia”. Stosuje się go w bardzo małych dawkach – ok. 40 mg dziennie – a jego hipotetyczne działanie ma polegać na wpływie na układ odpornościowy w jelitach, a nie na dostarczaniu „budulca” chrząstce.
W badaniu z 2016 roku u osób z chorobą zwyrodnieniową kolan 40 mg UC-II dziennie przez 180 dni zmniejszało dolegliwości mierzone kwestionariuszem WOMAC bardziej niż placebo, a w tym badaniu także bardziej niż połączenie glukozaminy z chondroityną. To obiecujące wyniki, ale pochodzą z niewielkiej liczby badań finansowanych przez producenta surowca. Potrzebne są niezależne potwierdzenia.
Glukozamina i chondroityna
To najbardziej znane składniki suplementów na stawy, a jednocześnie jedne z najbardziej rozczarowujących w badaniach. Wytyczne NICE wprost zalecają, by nie proponować glukozaminy w leczeniu choroby zwyrodnieniowej, bo nie ma mocnych dowodów na jej skuteczność. Glukozamina bywa pozyskiwana ze skorupiaków i może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych, np. warfaryny.
Kurkuma i kadzidłowiec
Kurkuma (ostryż długi) i kadzidłowiec indyjski (boswellia) są badane ze względu na działanie przeciwzapalne. Część niewielkich badań sugeruje zmniejszenie bólu, ale ich jakość jest ograniczona. Przy kurkumie trzeba znać ryzyko: w latach 2018–2019 we Włoszech zgłoszono serię przypadków ostrego zapalenia wątroby związanych z suplementami z kurkumą, zwłaszcza w formach o zwiększonej przyswajalności i wysokich dawkach. To rzadkie zdarzenia, ale włoskie władze wprowadziły ostrzeżenia dla osób z chorobami wątroby i dróg żółciowych.
Imbir, bromelaina, papaina, MSM
Imbir, enzymy z ananasa (bromelaina) i papai (papaina) oraz MSM pojawiają się w wielu suplementach złożonych. Dowody na ich skuteczność przy bólu stawów są skąpe i niskiej jakości. Bromelaina i papaina mogą nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych.
Witamina C, mangan, cynk i selen
Tu sytuacja jest najprostsza: dla części tych składników UE zatwierdziła oświadczenia zdrowotne. Witamina C przyczynia się do prawidłowego wytwarzania kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania chrząstki i kości, mangan – do prawidłowego tworzenia tkanki łącznej, a mangan i cynk pomagają w utrzymaniu zdrowych kości. To jednak oświadczenia o utrzymaniu prawidłowych funkcji, a nie o leczeniu bólu czy zwyrodnienia.
Jak czytać etykietę suplementu na stawy
| Na co patrzeć | Dlaczego to ważne |
|---|---|
| Ilość każdego składnika w porcji | Jeśli producent jej nie podaje na stronie, sprawdź etykietę. Bez dawek nie da się ocenić produktu. |
| Dawka UC-II | W badaniach stosowano ok. 40 mg niezdenaturowanego kolagenu typu II dziennie. |
| Dawka glukozaminy | W badaniach zwykle ok. 1500 mg dziennie – w suplementach złożonych bywa jej znacznie mniej. |
| Pochodzenie glukozaminy i chondroityny | Mogą pochodzić ze skorupiaków lub zwierząt – ważne przy alergiach i diecie. |
| Kurkuma i „zwiększona przyswajalność” | Formy z piperyną czy innymi wzmacniaczami wchłaniania wiązano z rzadkimi przypadkami uszkodzenia wątroby. |
| Leki przeciwzakrzepowe | Kilka składników naraz może nasilać ich działanie – to sygnał, by porozmawiać z lekarzem. |
Podsumowanie jakości dowodów:
| Metoda | Co wiemy | Jakość dowodów |
|---|---|---|
| Ćwiczenia terapeutyczne | Podstawa leczenia według wytycznych | Wysoka |
| Redukcja masy ciała (przy nadwadze) | Zmniejsza ból i poprawia sprawność | Wysoka |
| Miejscowe NLPZ (kolano) | Zalecane w pierwszej kolejności | Wysoka |
| Kolagen typu II (UC-II) | Nieliczne badania finansowane przez producenta | Niska–umiarkowana |
| Glukozamina | Brak mocnych dowodów, wytyczne odradzają | Niska |
| Kurkuma, boswellia | Małe badania, możliwe działania niepożądane | Niska |
ProFlexen pod lupą: skład, dawki i ograniczenia
ProFlexen to suplement diety w kapsułkach. Według producenta zawiera: niezdenaturowany kolagen typu II UC-II®, glukozaminę, chondroitynę, MSM, ekstrakt z kadzidłowca indyjskiego, ekstrakt z kłącza ostryżu długiego (kurkumy), ekstrakt z imbiru, papainę, bromelainę, witaminę C, cynk, mangan i selen. Zalecana porcja to 2 kapsułki dziennie, najlepiej 30 minut przed posiłkiem, popijając wodą. Opakowanie (60 kapsułek) wystarcza na miesiąc.
Strona sprzedażowa nie podaje ilości poszczególnych składników w porcji. Przed zakupem sprawdź etykietę – szczególnie, czy dawka UC-II odpowiada 40 mg stosowanym w badaniach.
Co z tego wynika
- Mocne strony: produkt zawiera UC-II – składnik z badaniami klinicznymi u ludzi, na które powołuje się producent. Witamina C i mangan mają zatwierdzone w UE oświadczenia zdrowotne dotyczące chrząstki, kości i tkanki łącznej.
- Ograniczenia: nie znaleźliśmy badań klinicznych samego preparatu ProFlexen. Badania UC-II były finansowane przez producenta surowca. Strona nie podaje dawek, więc nie da się ocenić, czy pozostałe składniki występują w ilościach z badań – przy 13 składnikach w dwóch kapsułkach część z nich zapewne jest w małych ilościach. Glukozaminy wytyczne NICE nie zalecają. Hasła takie jak „gwarantuje swobodną i komfortową pracę stawów” czy „zapobiega porannej sztywności” wykraczają poza to, co wykazały badania.
- Dla kogo nie jest: osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe (kilka składników może nasilać ich działanie), osoby z chorobami wątroby, dróg żółciowych lub kamicą żółciową (kurkuma), osoby uczulone na skorupiaki (glukozamina może z nich pochodzić) oraz kobiety w ciąży i karmiące – w tych sytuacjach skonsultuj się najpierw z lekarzem.
Zakup – na co zwrócić uwagę
ProFlexen jest sprzedawany przez stronę internetową, a nie w aptekach. Sprzedawcą jest firma z siedzibą w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Przed zamówieniem przeczytaj regulamin – w tym zasady odstąpienia od umowy (według regulaminu w ciągu 14 dni, z pisemnym oświadczeniem i w nienaruszonym opakowaniu) oraz czas dostawy.
Bezpieczeństwo i interakcje
Suplementy na stawy przyjmuje się zwykle miesiącami, często przez osoby starsze, które stosują też inne leki. Dlatego warto pamiętać o kilku zasadach:
- Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe: glukozamina, kurkuma, bromelaina i papaina mogą nasilać ich działanie i zwiększać ryzyko krwawień.
- Choroby wątroby i pęcherzyka żółciowego: suplementy z kurkumą wiązano z rzadkimi przypadkami uszkodzenia wątroby.
- Alergie: glukozamina i chondroityna mogą pochodzić ze skorupiaków lub tkanek zwierzęcych.
- Leki przeciwbólowe: suplement nie zastępuje leczenia, ale też nie powinien być łączony „na własną rękę” z kolejnymi preparatami przeciwbólowymi bez wiedzy lekarza.
- Czas stosowania: jeśli po 2–3 miesiącach nie odczuwasz poprawy, dalsze przyjmowanie raczej nie ma sensu.
Jak podejmować świadome decyzje
Kilka pytań, które warto sobie zadać przed zakupem suplementu na stawy:
- Czy wiem, co jest przyczyną bólu? Zwyrodnienie, uraz i choroba zapalna wymagają innego postępowania.
- Czy ćwiczę i dbam o masę ciała? To najskuteczniejsze i najtańsze metody.
- Czy znam dawki? Bez ilości składników na etykiecie nie da się ocenić produktu.
- Czy przyjmuję leki? Szczególnie leki przeciwzakrzepowe – wtedy najpierw rozmowa z lekarzem lub farmaceutą.
- Jak ocenię efekt? Zapisuj co tydzień poziom bólu w skali 0–10 i to, co możesz zrobić (np. ile pięter przejdziesz bez bólu). Po 2–3 miesiącach porównaj.
Zdrowe stawy to przede wszystkim ruch, mięśnie i prawidłowa masa ciała. Suplement może być co najwyżej dodatkiem – a przy niektórych lekach i chorobach lepiej z niego zrezygnować.
Jeśli po lekturze chcesz sprawdzić ProFlexen, aktualną ofertę znajdziesz na stronie producenta. Przed zakupem sprawdź na etykiecie dawki składników, a jeśli przyjmujesz leki – szczególnie przeciwzakrzepowe – porozmawiaj z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Źródła
- NICE NG226 – Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (zalecenia)
- Lugo J.P. i in. Efficacy and tolerability of an undenatured type II collagen supplement in modulating knee osteoarthritis symptoms. Nutr J 2016
- Lombardi N. i in. Acute liver injury following turmeric use in Tuscany. Br J Clin Pharmacol 2021
- Turmeric (Curcuma longa L.) food supplements and hepatotoxicity: an integrated evaluation approach. Ann Ist Super Sanita 2020
- ProFlexen – oficjalna strona producenta
O autorze
Patryk Witta
Założyciel i redaktor ShoppyMoreHealthy
Opracowuje poradniki na podstawie badań naukowych i stanowisk instytucji zdrowia publicznego (WHO, EMA, EFSA), opisując zarówno wyniki, jak i ograniczenia badań. Nie jest lekarzem – treści serwisu nie zastępują porady specjalisty.
O nas